دیدگاه سکانداران دستگاه جاسوسی هند و پاکستان در قبال افغانستان و حکومت وحدت ملی

کتاب «ثبت گفته های جاسوسی: راو، آی اس آی و توهم صلح» به تازگی و در ماه می ۲۰۱۸ توسط انتشارات هارپر کولین به زبان انگلیسی اقبال چاپ یافته است. این کتاب که در هفت فصل و سی و سه بخش نوشته شده است، حاصل گفت وگوهای غیررسمی و دوستانه میان ا. س دولت، رییس پیشین سازمان استخبارات هند (۱۹۹۹-۲۰۰۰) و جنرال اسد درانی، رییس سابق آی اس آی (۱۹۹۰-۱۹۹۱) می باشد که در سال ۲۰۱۶ انجام یافته است. روزنامه نگار معروف هندی، ادیتیا سینها نیز این گفت وگو ها را هدایت کرده است و به نوعی ویراستار کتاب نیز محسوب می شود. نام هر سه فرد مذکور بر روی جلد کتاب آمده است.
موضوعات که در این کتاب بدان پرداخته شده است بیشتر منحصر به مسائلی است که روابط دو کشور را متأثر می سازد. کشمیر، فرصت های سوخته برای صلح میان هند و پاکستان، حافظ سعید و حادثه ی ۱۱/۲۶ بمبئی، کولبوشان جاداو جاسوس دستگیر شده هند در پاکستان ، عملیات نظامی جراحی گونه در خطوط مرزی، توافق احتمالی بر سر اسامه بن لادن، نقش روسیه و امریکا در روابط هند و پاکستان و چه گونگی تأثیر گذاری تروریسم بر گفت وگو های دو کشور، از موضوعاتی است که این کتاب در پی واکاوی آن ها بر آمده است.
از همه ی موضوعات مطرح شده در این کتاب آن چه برای افغانستان و خوانندگان سرزمین ما قابل اهمیت است، فصل ششم و بخش های ۲۶ و ۲۷ می باشند. بخش ۲۶ در مورد توافق پاکستان و امریکا برای دست گیری اسامه بن لادن می پردازد و بخش ۲۷ در مورد منافع شخصی خودخواهانه ی دو کشور پاکستان و هند در افغانستان بحث می نماید. آن چه که اهمیت این کتاب را بیشتر می کند، افشای تبانی ارتش پاکستان با نیروهای امریکایی در افغانستان برای کشتن اسامه بن لادن است که تا هنوز از سوی دولت و ارتش پاکستان رد شده است. بر روی همین ملحوظات و نیز افشاگری های جنرال درانی در این کتاب، اکنون ایشان در پاکستان به دادگاه احضار شده و نیز حکم ممنوع الخروج بودن او نیز صادر شده است.
آقای درانی در جواب این سوال که آیا احتمال می رود پاکستان در قضیه ی اسامه بن لادن با امریکا همکاری داشته است می گوید: «من نمی دانم، اما فکر می کنم پاکستان در این قضیه همکاری کرده باشد. بدون همکاری، عملیات می توانست خیلی خطرناک باشد» ص ۱۸۰. او علت انکار دولت مردان پاکستان را ترس از افکار عمومی در پاکستان می داند زیرا اسامه در خاطره ی جمعی بسیاری از پاکستانی ها، عنوان قهرمان را از خود به یادگار گذاشته است. درانی برای تأکید در همکاری پاکستان اذعان می کند که «چطور امکان دارد هلیکوپتر های امریکایی ۱۵۰ کیلومتر در خاک پاکستان پرواز داشته باشند و حکومت و ارتش از آن بی خبر باشند» ص ۱۸۰.
وقتی از آقای درانی در مورد پاداش همکاری ارتش پاکستان با امریکا پرسیده می شود، او اظهار می دارد که قطعاً در کنار مشوق های مالی، بحث خروج امریکا از افغانستان مطرح بوده و جانبین امریکایی و پاکستانی بر روی آن به توافق رسیده بودند. البته آقای درانی برای این که رد گم کند، جواب را به اشفاق کیانی و نیز جنرال پاشا که رؤسای ارتش و آی اس آی وقت بوده ارجاع می دهد و«توافق خروج» را حدس شخصی خودش تلقی می کند. صد البته فرض شخصی آن هم در مسایل امنیت ملی و بین المللی، آن هم بدون اطلاعات از قبل داشته، کار آسانی نیست و بعید به نظر می رسد که شخص کارکشته یی مثل آقای درانی، با داشتن سابقه کار، در عالی ترین پست استخباراتی، از محتوای کار بی خبر باشد و در خلای اطلاعاتی این حرف را بیان کرده باشد. البته برای این که پاکستانی ها و یاهم افراد رابط خود را، در اداره آی اس آی لاپوشانی نماید، جنرال درانی اظهار می دارد که مسأله ی «توافق خروج» را از آقای ولی نصر که همراه با ریچارد هولبروک در مذاکره با پاکستانی ها به نمایندگی از امریکا حاضر بوده، شنیده است. ص ۱۸۲.
این در حالی است که آقای دولت، فاش می سازد که فرمانده ارتش پاکستان دقیقاً چند روز قبل از عملیات کماندوهای امریکایی بر مخفی گاه بن لادن، با فرمانده نیروهای امریکایی در افغانستان که اجرا کننده پروژه بوده و در یکی از پایگاه های نظامی نامعلوم دیدار داشته است. پس معلوم می شود که دست گیری بن لادن صرف منوط به همکاری یک فرد از آی اس آی و با گرفتن ۵۰ ملیون دلار نبوده است. هم چنان راه اندازی کمپاین واکسن فلج اطفال توسط دکتر افریدی برای شناسایی بن لادن نیز ممکن جهت پوشش و پنهان کردن ابعاد همکاری پاکستان و امریکا در این قضیه بوده است.
نکته ی جالب دیگر در این کتاب بحث در مورد افغانستان و رقابت های دو کشور هند و پاکستان است. هند در مقاطع تاریخی همیشه در کنار دولت قانونی و مشروع افغانستان بوده است و آن را در مقابل شورشیان زمان اش حمایت سیاسی و تا حدی مالی و یا هم نظامی کرده است. اما آقای دولت از اشتباه سیاست های گذشته ی هند یاد می کند که چطور همه تخم مرغ های خود را در سبد ائتلاف شمال گذاشته بود و با طالبان قطع رابطه کرده بود. در حالی که به گفته ی او اکنون نه ائتلاف شمالی وجود دارد و نه روابط دوستانه میان شرکای قدیمی مانند ایران و روسیه. او از عدم داشتن کانال ارتباطی با طالبان افسوس می خورد و دارا بودن این توانایی را به نفع هند می داند. ص ۱۸۵. در شرایط کنونی آقای دولت روابط هند و افغانستان را تحت تأثیر امریکا می داند. ایشان معتقد است که حکومت کشورش هند نیز با حضور امریکا در افغانستان موافق است و خروج این کشور را برای سیاست و امنیت افغانستان فاجعه بار می داند. آقای دولت از سیاست امریکا محور هند، ناخرسند به نظر می رسد و سیاست کشورش را نسبت به افغانستان خیلی وابسته به امریکا می پندارد. او می گوید که حضور امریکا در حال حاضر در افغانستان برای هند خوشایند است اما معتقد است که به مجرد خروج امریکا از افغانستان، هند شوکه خواهد شد. ص۱۸۹.
در مقابل، آقای درانی عمق استراتژیک خواندن افغانستان را توسط پاکستان به معنای انضمام خاک آن کشور به خود نمی داند. او عنوان می کند که «پاکستان بر ضد کسانی که امریکا آنان را دشمن می پندارد اقدام نظامی نمی کند زیرا با انجام عملیات نظامی، خشم مناطق قبایلی برانگیخته خواهد شد و مردم را بیشتر رادیکال و در مقابل دولت قرار خواهند داد. او از تجربه ی عملیات ۲۰۰۴ ارتش پاکستان و در واکنش به آن، از به وجود آمدن تحریک طالبان پاکستان یاد می کند». به گفته جنرال درانی، «گروه های افغانی در خاک افغانستان، مخالف امریکاست و کاری به پاکستان ندارد». رییس اسبق آی اس آی از سیاست های دولت وحدت ملی در مقابل پاکستان به شدت انتقاد می کند. جنرال درانی با مقایسه سران دولت های پسا ۲۰۰۱، از حامد کرزی به نیکی یاد می کند و در مقابل بر آقای اشرف غنی به شدت می تازد. او عنوان می کند که «اشرف غنی همیشه دشمن پاکستان بوده است. مشکل اصلی او این است که رییس جمهور تحمیلی و وارداتی است که با مجموعه از جوانک های برگشته از غرب احاطه شده است. آن ها به افغانستان تعلق نداشته و در میان مردم جای پا ندارد». درانی تأکید می کند که «حکومت آقای غنی بدون کمک و حمایت مالی، سیاسی و نظامی امریکا نمی تواند خود را سر پا نگهدارد». آقای درانی از رفتار سرزده رییس جمهور غنی به فرماندهی ارتش آن کشور نیز یاد می کند و می گوید «که با این کار جنرال راحیل شریف ساده را دست و پاچه کرد». او ضمن امریکایی خواندن اشرف غنی و وابسته بودنش به تیم خلیلزاد، حکومت او را برای پاکستان بسیار خطرناک می خواند. در ادامه او از اشرف غنی گلایه می کند که چه طور عجولانه پیش رفت و بدون تحمل و مدارا مذاکرات میان دو کشور را به بن بست کشاند.
درانی می گوید که اشرف غنی خودش مسبب اصلی توقف دادن مذاکرات بود. زیرا بعد از نشست با راحیل شریف در راولپندی به امریکا رفت تا کاخ سفید را متقاعد کند که بعد از ۲۰۱۴ در افغانستان بماند. و این امر توافقات قبلی را که امریکا تعهد سپرده بود تا از آن کشور خارج شود را تحت شعاع قرار داد و طالبان را وادار به عقب نشینی از مذاکرات نمود. ص ۱۸۷. او با متهم کردن آقای غنی بیان می دارد که پس از گذشت شش ماه از سفرش به پاکستان اعلام کرد که «که من خودم را از نگاه سیاسی قربانی کردم و به سوی تان دست دراز نمودم . به دلیل بد عهدی تان، حالا پاکستان در افغانستان از مقبولیت پایینی برخوردار است». ص ۱۸۷. جنرال درانی می گوید که «اشرف عنی فکر فکر می کند که با سفر یک باره به پاکستان منطقه را سر چپه می کند».
در قسمت علل ناآرامی در کشور آقای درانی نیز حرف هایی دارد. جنرال درانی حضور امریکا در افغانستان را بخشی از پالیسی بزرگ ان کشور می خواند. او عنوان می کند که برای امریکا حضور در افغانستان از آن جهت حیاتی است که بتواند منطقه را بهتر کنترل نماید و بی ثباتی در منطقه و افغانستان حواشی بیش نیست که نگرانی برای امریکا به بار بیاورد. او می گوید این امریکاست که در افغانستان صلح نمیخواهد و تلاش مینماید آن را بر هم بزند. به عنوان نمونه او از کشتن ملا منصور برداشت دیگری دارد و میگوید «صلح خواهی ملا منصور موجب شد تا توسط امریکایی ها از سر راه برداشته شود.» ص ۱۹۲
درانی می گوید، بر اساس قاعده ی «بازی بزرگ جدید» میان امریکا و چین، صلح و امنیت در منطقه و جهان به نفع منافع استراتژیک امریکا نیست زیرا از این رهگذر چینی ها از منابع سرشار افغانستان و آسیای مرکزی (هارتلند) بیشتر و بهتر استفاده خواهند کرد و به دلیل دوری جغرافیایی، امریکا از منابع یاد شده محروم خواهد شد و در توسعه اقتصادی از چین عقب خواهد ماند. به گفته او، با ادامه موش و گربه بازی کنونی، هم نخبگان سیاسی افغانستان نفع خواهند برد و هم به امریکا اجازه خواهد داد تا یکی را بر ضد دیگری استفاده کرده و با حضور خویش در افغانستان کنترل خود را بر «هارتلند» حفظ کند.

نشر شده در روزنامه اطلاعات روز به تاریخ 12 جوزا 1397

برچسبها: سیاست در شبه قاره هند

صفحه رسمی شریف حضوری ...